Inne 
Rodzinne formy opieki nad dzieckiem osieroconym - część II (18 Kwietnia 2006)

Paulina Forma - pobierz artykuł w formacie pdf

3. WIOSKA DZIECIęCA SOS

Wioska dziecięca sos - jest wspólnotą społeczną w skład której wchodzi od 12 do 20 rodzin prowadzących własne domy rodzinne. Na jej terenie znajdują się również budynki administracyjno-gospodarcze, boiska, place zabaw dla dzieci umożliwiają uprawianie różnych dyscyplin sportowych nie tylko dzieciom z Wioski, ale również z najbliższego środowiska. Wioska jest terenem otwartym. Jej głównym zadanie jest integracja dzieci wioskowych ze środowiskiem.


GENEZA

Polską koncepcję wiosek dziecięcych opracował Kazimierz Jeżewski - twórca „gniazd sierocych”. Zaproponował on zgrupowanie kilkunastu gniazd rodzinnych na jednym terenie w celu stworzenia silniejszych podstaw ekonomicznych, prowadzenia lepszej gospodarki rolnej i łatwiejszego dozoru nad wychowaniem dzieci[1]. Koncepcję owego nowego systemu opiekuńczo-wychowawczego opublikował w 1914 roku w czasopiśmie „Wieś i Dwór”.

Z inicjatywy K. Jeżewskiego w 1919 roku Sejm w niepodległej Polsce podjął uchwałę o utworzeniu żywych pomników pamięci Tadeusza Kościuszki -wiosek kościuszkowskich, złożonych z gniazd sierocych, a postanowienie to weszło w życie w 1929 roku.

Państwowa i społeczna akcja tworzenia wiosek kościuszkowskich została powierzona Towarzystwu Wiosek Kościuszkowskich i pierwsza wioska składająca się z trzech „gniazd” powstała w Rogoźnie-Zamku, pod Grudziądzem. Rodzicami w gniazdach zostali dawni wychowankowie K. Jeżewskiego. Trudności finansowe ówczesnego państwa polskiego spowodowały przerwanie budowy pierwszej wioski sierocej. Jako prezes Towarzystwa Gniazd Sierocych K. Jeżewski nie zrezygnował z organizowania wiosek i w czasie okupacji starał się również popularyzować założenia swojego programu wychowawczego oraz przygotować pracowników do prowadzenia przyszłych wiosek. W 1946 roku K. Jeżewski wydał broszurę pt. Wioski sieroce jako żywe pomniki ku uczczeniu 200-lecia urodzin ojca ludu polskiego Tadeusza Kościuszki[2]. W 1947 roku na skutek połączenia powstało Towarzystwo Gniazd Sierocych i Wiosek Kościuszkowskich, które niestety w 1948 zostało zlikwidowane.

Najogólniej mówiąc inicjatywa i pomysł założenia Wioski Dziecięcej SOS w Polsce związany był z działalnością Koła Przyjaciół Dzieci im. Kazimierza Jeżewskiego, utworzonego w 1959 w Kraśniku Fabrycznym.
To, że wybrano koncepcję Hermana Gmeinera, miało związek z zwróceniem się bezpośrednim do niego o wypożyczenie planów typowej wioski. W Polsce działalność propagująca projekt Wioski Dziecięcej rozpoczęła się już w 1960 w Biłgoraju. Wydany został wówczas apel Zarządu Wojewódzkiego TPD, w którym zwrócono się o pomoc w budowie wioski m.in. do szkół, zakładów pracy, organizacji społecznych, indywidualnych osób.

W 1978 roku Ministerstwo Oświaty i Wychowania podpisało umowę z Międzynarodowym Stowarzyszeniem SOS- Kinderdorf International, w której zobowiązało się do realizacji 4 głównych zasad organizacyjno – pedagogicznych tej koncepcji:

· MATKA
· RODZEńSTWO
· DOM
· WIOSKA

Ostatecznie pierwsza Wioska Dziecięca SOS powstała w Biłgoraju i została oddana do użytku w dniu 28 października 1983r. Umeblowanie Wioski zakończono w grudniu tego samego roku.
Wioski Dziecięce w Polsce znajdują się obecnie w Kraśniku, Biłgoraju (woj. lubelskie) i
w Siedlcach (woj. mazowieckie). Ostatnia - Wioska Dziecięca SOS w Karlinie  rozpoczęła działalność we wrześniu 2005 roku[11].

Analiza czterech zasad funkcjonowania Wiosek Dziecięcych

Jedno z założeń Wiosek Dziecięcych SOS głosi, że dziecko powinno żyć w kręgu RODZEńSTWA.
W rodzinie wioskowej żyje przeciętnie 6-8 dzieci. Naturalne rodzeństwa nie są rozdzielane i wychowuje je jedna matka. Mimo, iż dzieci przyjmowane są z różnych środowisk, traktują się jak rodzeństwo, a wraz z matką tworzą dom rodzinny. Razem bawią się, rozmawiają, pomagają sobie nawzajem. Starsi troszczą się o młodszych, przez co czują się potrzebni, a zarazem uczą się odpowiedzialności.

Dzieci przebywające w Wiosce są w różnym wieku, od wieku niemowlęcego przeważnie do 8 roku życia. Starsze dzieci przyjmowane są do Wioski tylko w przypadku, gdy mają młodsze rodzeństwo.
W Wiosce zapada decyzja, do której matki trafi dziecko, gdyż każda rodzina wioskowa musi być dobrze zaplanowana pod względem płci, wieku dzieci, ich psychicznego, społecznego, fizycznego stanu. Dzieci pozostają w Wiosce przeciętnie do 15-16 roku życia. Kolejnym etapem w procesie ich wychowania jest Dom Młodzieży SOS, gdzie przenoszą się wszyscy chłopcy. Dziewczynki mogą nadal mieszkać w Wiosce lub również przenoszą się do żeńskich Domów Młodzieży SOS.

Kolejnym ważnym elementem wychowania w Wiosce jest DOM RODZINNY.
„ W  zdrowej   rodzinie   potrzeby   dzieci  pod  względem bezpieczeństwa, ciepła, opieki i ukierunkowania zainteresowań w większości przypadków są zaspokojone. Dzieci te wchodzą w dorosłość z poczuciem bezpieczeństwa i z ufnością, płynącą z gleb i ich jestestwa”[3].

Najważniejszą osobą dla dziecka jest MATKA. Każde dziecko ma wrodzoną potrzebę matczynej opieki. „Jestem kochany, bo należę do matki, matka mnie potrzebuje, Jestem kochany, bo jestem dzieckiem matki. Dziecko pragnie być kochane za to, kim jest”.
Bycie matką w Wiosce SOS to wyzwanie dla samotnej i bezdzietnej kobiety, która pragnie zrealizować się w życiu jako opiekunka samotnych, opuszczonych dzieci. Przed podjęciem zadania Matki w Wiosce kobiety uczestniczą w kursie przygotowawczym, którego głównym celem jest uzyskanie przez nie kwalifikacji pedagogicznych. Szkolenia obejmują zarówno zajęcia teoretyczne jak i praktyczne w domu dziecka, żłobku, przedszkolu. Ponadto kandydatki uczestniczą w koloniach z dziećmi, poddawane są badaniom osobowościowym.
Pracę i obowiązki wioskowej matki określa ustalony w 1978r. Statut Matki. Niesie on za sobą następujące słowa:
„Matka w Wiosce Dziecięcej jest głową rodziny. Jest to samotna kobieta i osoba najważniejsza w koncepcji Wioski’[5].

Matki to kobiety w wieku 30-40 lat, które decydują się na wychowanie powierzonych im 6-8 dzieci zgodnie z trzema zasadami - wioska, dom, rodzeństwo. Poza wrodzonymi predyspozycjami do wykonywania zadań związanych z opieką i wychowaniem dzieci, od matek wymagana jest przede wszystkim wielka miłość do dzieci, gotowość poświęcenia swego życia dzieciom potrzebującym macierzyńskiej opieki. Powinny posiadać duże poczucie odpowiedzialności oraz prezentować właściwy poziom moralny, społeczny i kulturalny. Muszą wykazywać życzliwość i zrozumienie dzieciom, które przybyły do Wioski z ciężkim bagażem przeszłości. Większość z nich było bite, często wykorzystywane seksualnie, skrzywdzone psychicznie i duchowo. Założeniem pracy wychowawczej w Wiosce Dziecięcej SOS, a zarazem podstawowym zadaniem matki jest zapewnienie dzieciom poczucia bezpieczeństwa, przynależności, udzielenie pomocy, a w szczególności doprowadzenie do równowagi psychicznej.

W wioskach dziecięcych pracują zarówno opiekunki-wychowawczynie
(Matka SOS) i asystenci opiekunek-wychowawczyń (Ciocie i Wujkowie SOS) By zostać zakwalifikowaną do roli opiekunki-wychowawczyni ( Matka SOS) należy spełniać 6 zasadniczych warunków:

1. wiek 30 - 40 lat (tutaj w szczególnych przypadkach stosujemy wyjątki),
2. doświadczenie w pracy z dziećmi,
3. komunikatywność, umiejętność pracy w zespole, otwartość,
4. dobry stan zdrowia,
5.   wykształcenie pedagogiczne,
6. niezależna, samotna lub z własnym dzieckiem,
7. odbycie z wynikiem pozytywnym kilkumiesięcznego szkolenia praktycznego
          i teoretycznego, a potem stażu.

Są to warunki konieczne.
Stanowisko asystenta opiekunek-wychowawczyń (Ciocie lub Wujek SOS) wiąże się z 4 warunkami:
1. wiek 25-40,
2. bezdzietność,
3. dobry stan zdrowia,             
 4. minimum średnie wykształcenie; mile widziane wykształcenie pedagogiczne Asystent/tka opiekunek-wychowawczyń (Ciocia lub Wujek SOS) pomaga 2 Matkom SOS na przemian w prowadzeniu domu i opiece nad dziećmi oraz w czasie nieobecności.

Matki SOS zastępuje je sprawując nad dziećmi opiekę całodobową. Jest zatrudniana przez dyrektora wioski.

Ostatnia z czterech omówionych powyżej zasad tj, WIOSKA, dotyczy faktu, iż rodzina wioskowa jest częścią wspólnoty.
Wioska jest kierowana przez dyrektora, wspiera go dodatkowo personel pedagogiczny.

Podejście do wychowanków

W Wiosce z czasem dziecko zaczyna wierzyć w pozytywne wartości, w swą przyszłość, w sens życia. Dużo uwagi przywiązuje się w Wiosce do przygotowania wychowanków do samodzielności. ?ycie w rodzinie dostarcza dziecku pewnego doświadczenia. Pranie, gotowanie, porządki, planowanie wydatków i oszczędności, to czynności w których uczestniczy każdy członek rodziny.

Nie bez znaczenia, w wychowaniu dzieci w Wiosce Dziecięcej SOS jest osobisty przykład pracowników, okazywanie życzliwości dzieciom, otaczanie ich atmosferą akceptacji.
Ważnym zadaniem Wiosek Dziecięcych SOS jest wychowywanie dzieci w duchu altruizmu. Kształtowanie tych postaw ii dzieci może zapobiec ich zobojętnianiu na sprawy ludzi, narastaniu wrogości do innych oraz pozwoli uniknąć osamotnienia tych dzieci.

W wychowaniu w Wiosce zwraca się również uwagę na rolę zadań socjalizacyjnych. rozumiane jako wdrażanie dzieci do pełnienia roli brata, siostry, roli ucznia, kolegi, współmieszkańca Wioski, roli małżonka i rodzica.
Zadania wychowawcze w Wiosce Dziecięcej SOS realizowane są różnymi metodami.
Jedną z nich jest metoda dawania dobrego przykładu. Polega ona na tym, że matka i inne osoby dorosłe z otoczenia dziecka, poprzez swoje zachowanie, stają się wzorem dla dzieci.
Inną metodą realizowaną przez Wioski Dziecięce SOS jest - wychowywanie przez pracę, czyli powierzanie dzieciom konkretnych  czynności, przygotowywania posiłków i, które musi systematycznie wykonywać. Wpływa na to wykształcenie w dziecku poczucia odpowiedzialności, aktywności. Należy jednak pamiętać aby powierzone zadania były na miarę możliwości dziecka.

Szczególną rolę w wychowaniu w rodzinach wioskowych odgrywa metoda perswazji. Stanowi ona pewien rodzaj słownego oddziaływania, dzięki któremu dzieci uczą się odróżniać dobro od zła. Skuteczność tej metody zależy od zaufania i wiarygodności osób dorosłych, a przede wszystkim matki wioskowej.

Metodą wpływającą na rozwój osobowości dzieci realizowaną w Wiosce Dziecięcej SOS jest metoda wzmocnień pozytywnych. Głównym jej przesłaniem jest wyrażanie pochwal i dawanie dzieciom dowodów uznania. Stosując tę metodę możemy przekształcić zachowania dzieci z niepożądanych na pozytywne i akceptowane.
Wykorzystując te metody w wychowaniu dzieci należy zwrócić uwagę na fakt, że wszystkie one wzajemnie się uzupełniają. Stosowanie ich w wychowaniu dzieci z Wioski Dziecięcej SOS powinno być konsultowane przez matki z pracownikami pedagogicznymi.
Dodatkowe informacje:

1) Międzynarodowy Dzień Wiosek Dziecięcych SOS obchodzony jest – 23 czerwca
( w dzień urodzin H. Gmainera)

2) Daty powstania wiosek w Polsce:
· Biłgoraj  31.V.1984
· Kraśnik  19.09.1992
· Siedlce 1998  +  Dom Młodzieży w Lublinie
· Karlino 2005

3) Istotne daty w funkcjonowaniu tej formy opieki zastępczej:
· 1949 powstaje pierwsza na świecie wioska dziecięca sos w Imst w Austrii
· 1955 powstał w Insbruku pierwszy Dom Młodzieży
· 1964 Utworzenie Międzynarodowego Stowarzyszenia SOS Kinderdorf International w Insbruku
· 1982 – otwarto Akademię Hermana Gmeinera w Insbruku – centrum szkolenia, kształcenia pracowników 
   SOS  całego świata
· 1991 – w Polsce dochodzi do powstania Stowarzyszenia Wioski Dziecięce – SOS
· 1995 – Międzynarodowe Stowarzyszenie SOS Kinderdorf International zostaje członkiem UNESCO

4) Warunki przyjęcia dziecka:
- pełna dokumentacja psychopedagogiczna i zdrowotna
- zasadniczo wiek do 8 roku życia, ale obowiązuje zasada nierozdzielności rodzeństw
- rodzeństwa nie mają możliwości powrotu do rodzin własnych
- sieroty naturalne, społeczne,

5) Charakterystyczne założenia koncepcji Gmeinera:
* postawa opiekuńcza,
* nierozdzielnie rodzeństw,
* życie w jednym domu.

Bibliografia

1. Kamińska U.: Zarys metodyki pracy opiekuńczo – wychowawczej w rodzinnych i instytucjonalnych formach opieki, Katowice 2002

2. Felczer W.: Kazimierz Jeżewski we wspomnieniach wychowanków i współpracowników [w:] Kazimierz Jeżewski (system wychowawczy), red. K. Czajkowski, Warszawa 1969

3. Conway J.: Dorosłe dzieci rozwiedzionych rodziców

4.Kowalski W.: Wioski dziecięce w Polsce 1949-1999, Kraśnik 1999

5.Statut Matki Wioski Dziecięcej SOS, Dokumentacja Wioski w Kraśniku

6. Kolankiewicz M.: red. Zagrożone dzieciństwo

7. Łobocki M.: Wychowanie w wioskach dziecięcych, [w:] „Problemy opiekuńczo – Wychowawcze nr 3/2000

8. Łobocki M.: Wioski dziecięce w minionym półwieczu, [w:] W służbie dziecku, red. Ks. J. Wilk, t. I, Lublin 2003

9. Kierzkowska I.: Wioska dziecięca w opinii matek, [w:] „Problemy opiekuńczo – Wychowawcze nr 9/1999

10. Piłat Z.: Najważniejsza jest matka, [w:] „Problemy opiekuńczo – Wychowawcze nr 1/1985

11. Kurier Wioskowy – Nr 27,VIII. - X.2005, Kwartalnik Stowarzyszenia SOS Wioski Dziecięce w Polsce
 

4. RODZINNE DOMY DZIECKA

Rodzinne domy dziecka (RDDz) – kierując się słowami Pani Barbary Passini to przykład wielodzietnej rodziny zastępczej, to placówki opiekuńczo - wychowawcze (zwane także placówkami rodzinnymi) zaliczane do tzw. rodzinnych form opieki nad dzieckiem osieroconym. Można powiedzieć, że RDDz podobnie jak rodziny adopcyjne czy rodziny zastępcze są jedną z form powołaną w miejsce rodziny naturalnej - tej, która na skutek różnych przyczyn nie jest w stanie zapewnić właściwych warunków dla rozwoju dziecka. Domem kieruje dyrektor powołany przez organ prowadzący. Zapewnia on (często wraz ze swoim małżonkiem) całkowitą, całodobową opiekę i wychowanie dzieciom znajdującym się pod ich opieką.

Placówki rodzinne, od 1999 r. są instytucjami pomocy społecznej. Zapewniają dzieciom częściowo lub całkowicie pozbawionym opieki całodobową opiekę i wychowanie w warunkach zbliżonych do domu rodzinnego, oraz opiekę do czasu:

1. powrotu do rodziny naturalnej,
2. umieszczenia w rodzinie adopcyjnej
3. lub usamodzielnienia.

GENEZA

Koncepcja wychowania w ośrodkach rodzinnych po raz pierwszy pojawiła się w działalności prekursora w historii wychowania, kierownika „rodzinnych domów dziecka” Jana Henryka Pestalozziego. W 1775 r. utworzył on pierwszy dom dla sierot o charakterze rodzinnym, w którym więź rodzinna stała się podstawą panującej tam atmosfery.

Prekursorem idei tworzenia dla dzieci osieroconych zastępczego środowiska rodzinnego w Polsce był Kazimierz Jeżewski (l880-1948). Sformułował on koncepcję gniazd rodzinnych nazwanych „gniazdami sierocymi”. W 1908 r. powołał w Galicji Towarzystwo Gniazd Sierocych. Pierwsze gniazdo powstało rok później w Stanisławczyku koło Przemyśla. Doświadczenia pierwszych gniazd skłoniły go do zarysowania koncepcji wiosek dziecięcych. W ciągu kolejnych 40 lat powstały dalsze gniazda, a ogólna liczba wychowywanych w nich dzieci wyniosła 1054.
System wychowawczy Jeżewskiego opierał się na założeniu, że dziecku osieroconemu trzeba przywrócić rodzinę, bo jak pisał, „najlepszym zakładem dla dziecka jest dom rodzinny oparty o mocno życiodajny warsztat, który zmusza rodziców i dzieci do współpracy nad zdobywaniem dla siebie dostatniego utrzymania[1]. Od przybranych rodziców Jeżewski wymagał, aby dzieci osierocone wychowywali na równi z ich własnymi. Rodzice gniazda powinni być rozumni i mądrzy, wzorowo prowadzić gospodarstwo, w domu utrzymywać ład i porządek, gdyż z ich „wzorowości najwięcej, rzecz prosta, korzystają domownicy. I dzieci na pewno będą dobrze wychowane, bo one w domu znajdą nie tylko słowa ojca i matki, ale widzą czyny rodziców, są uczestnikami ich owocnej pracy i życia[2]. W systemie wychowawczym gniazd dużą wagę przywiązywał do wychowania fizycznego, moralnego i umysłowego. W gniazdach, podobnie jak w rodzinie, obowiązywała koedukacja, gdyż Jeżewski wychodził z założenia, że „dziewczęta i chłopcy współpracuj ą ze sobą przy rozsądnym podziale pracy, chłopcy nabieraj ą szacunku do dziewcząt, nawiązuj ą się między nimi przyjaźnie i uczucia braterskie jak w prawdziwej rodzinie[3]. W wychowaniu w gniazdach ważne miejsce zajmowała praca, traktowana jako środek wychowawczy i jednocześnie podstawowa zasada ich ekonomicznej egzystencji.

W Polsce głównym czynnikiem odrodzenia się idei zastępczego wychowania rodzinnego były przemiany polityki opiekuńczej państwa. W 1957 r. został opracowany projekt zarządzenia Ministra Oświaty w sprawie rozszerzenia form opieki nad dzieckiem, dający wyraz nowym tendencjom. Jednak dopiero w lutym 1958 r. Ministerstwo Oświaty przekazało kuratoriom okręgów szkolnych pismo określające wstępne warunki tworzenia rodzinnych domów dziecka oraz zachęcające do otwierania tychże domów na zasadzie eksperymentu pedagogicznego[4].

Pierwsze rodzinne domy dziecka utworzyli pedagodzy. W 1958 r. powstały równolegle dwa: Zapartów w Świdwinie i Dowlaszów w Szczecinie. Rodzinny dom dziecka w Szczecinie, będąc filią państwowego domu dziecka, podlegał całemu systemowi planowania, rozliczania wydatków i dokumentacji macierzystej placówki. Rodzinny dom dziecka w Świdwinie funkcjonował według zasad obowiązujących rodziny zastępcze. Przyjął korzystniejsze warunki finansowania; otrzymując pomoc z budżetów domów dziecka dla dzieci pozostawionych w rodzinie własnej, miał lepsze możliwości stworzenia domowego środowiska wychowawczego. W tym przypadku ojciec pracował zawodowo poza domem, a matka otrzymywała jako wynagrodzenie tę część normy finansowej, która była przewidziana na płace. Warto wspomnieć, że dom Dowlaszów funkcjonuje do dziś, a drugi dom, jak niestety wiele innych, przeszedł do historii.

W Zarządzeniu Ministra Oświaty i Wychowania z 15 maja 1976 r. została oficjalnie ustanowiona nazwa „rodzinny dom dziecka”. W tym zarządzeniu zostały wprowadzone jednolite podstawy organizacyjno-prawne rodzinnych domów dziecka. Zarządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 6 kwietnia 1989 r. podkreślało ponownie podstawowe zadania rodzinnych domów dziecka określone w zarządzeniu z 1976 r.[5]

Następne rodzinne domy dziecka powstające na terenie Polski zostały podporządkowane władzom oświatowym lub kierowane były przez TPD[6]. Rozwijały się powoli, głównie z powodu braku prawnych uregulowań. Dla zobrazowania rozwoju: w 1958 r. istniały 2 domy, w 1965 r. - 8, w 1971 r. - 6, w 1984 r. - 158 domów.

Pobyt dziecka w rodzinnym domu dziecka jest możliwy jest wówczas, gdy:

1. Gdy zachodzi sytuacja wyrażenia zgody rodziców biologicznych posiadający władzę rodzicielską i umieszczenie wskaże organ administracji oświatowej

2. Zaistnieje takie orzeczenie sądu opiekuńczego, który w ten sposób ogranicza władzę rodzicielską jego rodziców na podstawie art. 109 k.r.o.

3. Zaistnieje orzeczenie sądu opiekuńczego w trybie ustanowienia opieki.
Dziecko do rodzinnego domu dziecka zostaje kwalifikowane i kierowane przez pogotowie opiekuńcze za pozytywną opinią właściwego ośrodka adopcyjno-opiekuńczego i dyrektora rodzinnego domu dziecka. W przypadku dzieci poniżej 3 roku życia umieszczanie dziecka powinno odbyć się w porozumieniu z wydziałem zdrowia i opieki społecznej urzędu wojewódzkiego[7].

Według Albina Kelma aby dokonać umieszczenia dziecka w rodzinnym domu dziecka, należy zastosować dwa kryteria:
· konieczne
· uzupełniające.

W kryterium koniecznym bierzemy pod uwagę:
- stan zdrowia (fizycznego i psychicznego, norma rozwojowa),
- sytuację rodzinną dziecka (sierota naturalna, półsierota, sierota społeczna),
- nierozdzielanie rodzeństw.

Kryterium uzupełniające dotyczy:
- wieku dzieci (w granicach od 3 miesiąca do 10 roku życia),
- uregulowanej sytuacji prawnej dziecka,
- koedukacji w placówce rodzinnej[8]

Zasady tworzenia i funkcjonowania rodzinnych domów dziecka

Dyrektorem placówki rodzinnej może być osoba, która:
 - posiada wykształcenie średnie lub wyższe:
- odbyła odpowiednie szkolenie w ośrodku adopcyjne-opiekuńczym i otrzymała zaświadczenie kwalifikacyjne.

Dyrektor placówki rodzinnej jest jednocześnie wychowawcą. W razie jego nieobecności placówka kieruje osoba wyznaczona przez organ prowadzący, w uzgodnieniu z dyrektorem.

W placówce rodzinnej może przebywać od 4 do 8 dzieci, jednakże ilość ta w uzasadnionych przypadkach może się zmieniać. Wychowankowie mogą pozostać w rodzinnym domu dziecka do czasu uzyskania pełnoletności, do czasu ukończenia szkoły, w której się uczą.

Podstawą prawna skierowania do placówki jest art. 80 ust. l ustawy o pomocy społecznej. Skierowanie wydaje powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przy pomocy powiatowego centrum pomocy rodzinie w porozumieniu z dyrektorem placówki, na podstawie orzeczenia sądu, wniosku rodziców, opiekunów prawnych lub małoletniego.

Sposoby rozliczania finansowego

Rodzinne domy dziecka finansowane są z budżetu państwa. Do końca roku 1998 nadzorowane były przez kuratoria oświaty. Po reorganizacji podziału administracyjnego państwa, od l stycznia 1999 roku przeszły pod nadzór powiatowych centrów pomocy rodzinie (PCPR), jako zadanie rządowe, zlecone przez wojewodę. Placówki rodzinne prowadzone przez powiat są jednostkami budżetowymi. Placówki rodzinne otrzymują środki na bieżące funkcjonowanie, w tym zryczałtowane kwoty na utrzymanie dzieci. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego precyzuje, w drodze rozporządzenia, stawki na bieżące funkcjonowanie placówki rodzinnej - Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 października 2001 r. z późniejszymi zmianami określa następujące stawki:

1) miesięczne:
- zryczałtowaną kwotę na utrzymanie dziecka;
- na utrzymanie lokalu mieszkalnego albo domu jednorodzinnego, w których mieści się placówka rodzinna;
- na usługi telekomunikacyjne.

2) roczne:
- na bieżące naprawy, remonty oraz wyposażenie placówki w niezbędny sprzęt;
- na świadczenia zdrowotne nieobjęte ubezpieczeniem zdrowotnym na zasadach określonych w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym oraz na wyrównywanie opóźnień w nauce.

CHARAKTERYSTYKA FUNKCJONOWANIA RDDz

Placówki rodzinne, a w szczególności rodzinny dom dziecka, powinny być organizowane w mieszkaniach gwarantujących wychowującym się dzieciom prawidłowe warunki rozwoju i wychowania. Organ administracji państwowej powinien zapewnić pomoc organizacyjną i środki finansowe na wyposażenie rodzinnych domów dziecka[9].

Obecnie warunki funkcjonowania rodzinnych domów dziecka są bardzo zróżnicowane. Wszystkie dotknął kryzys ekonomiczny i utrudnił ich działalność. Rozpowszechnieniu tej formy opieki nie sprzyjają sytuacja ekonomiczna, niektóre procesy społeczne hamujące altruizm, a przede wszystkim wysokie obciążenie psychiczne, w jakie obfituje wychowanie w rodzinie wielodzietnej[10].

POSTULATY PRZYDATNE DO PRACY rodziców-wychowawców w celu unikania oraz rozwiązywania codziennych problemów:

1. Ograniczenie liczby wychowanków, aby umożliwić prowadzenie tej formy opieki przez osoby mające duże mieszkania, a nie domy.

2. Kierowanie do rodzinnych domów rodzeństw i takich dzieci, które nie mają szans na powrót do własnego rodzinnego domu, przywracanie bowiem praw rodzicielskich tylko na wniosek rodziców biologicznych krzywdzi dziecko i zaburza jego spokój, gdyż więzi emocjonalne z rodzicami przybranymi są silniejsze.

3. Pozostawienie do decyzji samych rodziców-wychowawców, czy dom rodzinny ma być jednopokoleniowy, czy po usamodzielnieniu dziecka przyjmą następne.

4. Zapewnienie pomocy materialnej rodzicom-opiekunom w sytuacjach losowych (większe fundusze na opłacanie zajęć rehabilitacyjnych i usprawnianie dzieci specjalnej troski).

5. Uregulowanie organizacji wakacyjnego wypoczynku dzieci, na który nie wystarcza funduszy z budżetu rodzinnego domu dziecka[11].

TYPY RODZINNYCH DOMÓW DZIECKA:

1. Dom rodzinny prowadzony przez małżeństwo, przy uznaniu jednego z małżonków, z reguły żony, jako osoby prowadzącej dom. Ten typ domu spełniał warunek maksymalnego zbliżenia do naturalnego środowiska rodziny wielodzietnej, w której ojciec pracował zwykle poza domem, a życiem rodzinnym kierowała matka. W takim domu mogło przebywać od 6 do 9 sierot.

2. Dom prowadzony przez oboje przybranych rodziców. W tym domu liczba dzieci mogła być zwiększona od 6 do 12 dzieci, a nawet do 15 w przypadku dzieci z rodzin wielodzietnych.

3. Dom rodzinny prowadzony przez osobę samotną - regułą było, że jest to kobieta.
Ten rodzaj domu przypominał typ rodziny wielodzietnej, niepełnej; przebywało
w nim 6 dzieci[12].

Rodzinny dom dziecka jest jedną z form opieki nad dzieckiem osieroconym z ponad czterdziestoletnią tradycją. Powstanie tego typu domów było wyrazem uzasadnionego przekonania o dużym znaczeniu wartości życia rodzinnego w procesie wychowania oraz potrzeby poszukiwania formy opieki strukturalnie i funkcjonalnie najbardziej zbliżonej do modelu naturalnej rodziny. Zrodziły się z troski o stworzenie osamotnionym dzieciom jak najlepszych wszechstronnych warunków rozwoju, z krytycznej oceny niedostatków wychowania w zakładach opiekuńczych, z dobrej woli ludzi wrażliwych na los opuszczonych dzieci. Rodzinne domy dziecka sprawdziły się jako forma zastępczej opieki rodzinnej, o czym świadczą wymieniane zalety tych placówek[13].

Bibliografia
1. Wołczyk J.: Pedagogika K. Jeżewskiego na tle współczesności, w: K. Jeżewski. (System wychowawczy). Materiały sesji pedagogicznej z 19 lutego 1968 r., pod red. K. Czajkowskiego, Warszawa 1969

2. Pamiętnik XX-lecia Towarzystwa Gniazd Sierocych, Lwów 1910

3. Wolska – Długosz M.: Rodzinne domy dziecka wczoraj, dziś i jutro, [w:] Problemy teorii i praktyki opiekuńczej, Kielce 2005

4. Kelm A.: Czterdziestolecie rodzinnych domów dziecka,[w:] „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze” nr 7/ 1998

5. Sadowska A.: Model rodzinnego domu dziecka, [w:] Opieka i wychowanie w rodzinie,  red. C. Kępski, Lublin 2003

6. Kamińska U.: Zarys metodyki pracy opiekuńczo – wychowawczej w rodzinnych i instytucjonalnych formach opieki, Katowice 2002

7. Skrzydło-Tafelska E.: Rodzinne domy dziecka. Zasady kierowania, stosunki wewnętrzne, „Nowe Prawo”, nr 7/8 / 1980

8. Kelm A.: Problemy rodzinnych domów dziecka,[w:] „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze”, nr 10/ 1975

9. Zarządzenie Ministra Edukacji z dnia 6 kwietnia 1989 r. w sprawie organizacji i funkcjonowania RDD, „Dziennik Urzędowy MEN” 1989, nr 3, poz. 21

10. Wolska – Długosz M.: Rodzinne domy dziecka wczoraj, dziś i jutro, [w:] Problemy teorii i praktyki opiekuńczej, Kielce 2005

11. Kamińska U.: Zarys metodyki pracy opiekuńczo – wychowawczej w rodzinnych i instytucjonalnych formach opieki, Katowice 2002

12. Kelm A.: Odzyskane domy rodzinne. Z doświadczeń rodzinnych domów dziecka w Polsce Ludowej, Warszawa 1967

13. Kolankiewicz M.; red. Zagrożone dzieciństwo, Warszawa1998

14.Kazimierz Jeżewski. (System wychowawczy). Materiały z Sesji Pedagogicznej 19 lutego 1968, red. K. Czajkowski. Warszawa 1969

15. Kelm A.: Węzłowe problemy pedagogiki opiekuńczej. Warszawa 2000

16. Matyjas B.: Rodzinny dom dziecka - w perspektywie tradycji i nowych rozwiązań. W: Sieroctwo społeczne i jego kompensacja. Red. M Heine, G. Gajewska, Zielona Góra 1999